Doğrusal Cebir · Baz ve koordinatlar

Baz ve koordinatlar

Düzlemin bir bazı, aynı doğru üzerinde olmayan b₁, b₂ vektör çiftidir. x vektörünün bu bazdaki koordinatları, x = c₁b₁ + c₂b₂ koşulunu sağlayan c₁, c₂ sayılarıdır. Aynı okun farklı bazlarda koordinatları farklıdır: b₁ kendi doğrultusunda uzatıldığında ilk koordinat aynı çarpana bölünür. Koordinatlar okun özelliği değil, bazın ölçtüğü değerlerdir.

Bu görselleştirmede baz ve koordinatlar

Düzlemin bir bazı, aynı doğru üzerinde olmayan b1,b2b_1, b_2 vektörlerinin sıralı çiftidir. Böylece her xx vektörü yalnızca bir biçimde x=c1b1+c2b2x = c_1b_1 + c_2b_2 olarak yazılabilir. c1,c2c_1, c_2 sayıları, xx vektörünün B=(b1,b2)B = (b_1, b_2) bazındaki koordinatlarıdır ve [x]B[x]_B ile gösterilir.

Başlangıç görünümü: aynı ok standart bazda ve B bazında
x=(14)=2(11)+1(−12)[x]B=(21)\begin{gathered} x = \begin{pmatrix} 1 \\ 4 \end{pmatrix} = 2\begin{pmatrix} 1 \\ 1 \end{pmatrix} + 1\begin{pmatrix} -1 \\ 2 \end{pmatrix} \\[0.6ex] [x]_B = \begin{pmatrix} 2 \\ 1 \end{pmatrix} \end{gathered}

Solda standart ızgara, koyu oklarla b1b_1 ve b2b_2, bunların oluşturduğu eğik ızgara ve mavi xx vardır. Sağda B koordinat çizimi bulunur: b1b_1 ve b2b_2 birim karenin kenarlarıdır; xx kendi koordinatlarında durur. b1b_1 veya b2b_2 sürüklendiğinde soldaki xx hareket etmez. Yalnızca ızgara ve sayılar değişir; çünkü koordinatlar okun özelliği değil, cetvelle yapılan bir okumadır.

Koordinatları okumak için xx noktasından diğer baz vektörüne paralel ilerleyerek BB bazının her eksenine dönün. b2b_2 yönüne paralel hareket, b1b_1 eksenine c1b1c_1b_1 noktasında ulaşır. b1b_1 yönüne paralel hareket, b2b_2 eksenine c2b2c_2b_2 noktasında ulaşır. Bunlar iki sarı parçadır; xx noktasından çıkan kesikli çizgilerle birlikte köşegeni xx olan bir paralelkenar oluştururlar. b1b_1 ve b2b_2 aynı doğru üzerinde olmadığından her hareket kendi eksenini tam bir noktada keser; dolayısıyla koordinatlar vardır ve tektir.

k≠0k \ne 0 olmak üzere b1b_1 yerine k b1k\,b_1 alın; b2b_2 sabit kalsın. x=(c1/k)(k b1)+c2b2x = (c_1/k)(k\,b_1) + c_2b_2 olduğu için ilk koordinat c1/kc_1/k olur, ikincisi değişmez: iki kat uzun cetvel, yarısı kadar bir okuma verir. Bir baz vektörünü döndürmek bu kurala uymaz; iki koordinat da değişebilir.

b1b_1 ve b2b_2 vektörlerini PP matrisinin sütunları olarak yan yana koyun. O zaman x=c1b1+c2b2x = c_1b_1 + c_2b_2 ifadesi x=P [x]Bx = P\,[x]_B demektir: PP, BB bazındaki koordinatları standart koordinatlara çevirir; ters yönde P−1P^{-1} gerekir.

B ile standart baz E arasında koordinat değişimi
P=([b1]E    [b2]E)[x]E=P [x]B,[x]B=P−1[x]E\begin{gathered} P = \big( [b_1]_E \;\; [b_2]_E \big) \\[0.6ex] [x]_E = P\,[x]_B, \quad [x]_B = P^{-1}[x]_E \end{gathered}

B koordinat çizimi, tüm düzlemin P−1P^{-1} ile dönüştürülmüş hâlidir. b1b_1 ve b2b_2 vektörlerini (1,0)(1, 0) ve (0,1)(0, 1) konumlarına gönderir; böylece BB ızgarası burada kare olurken standart ızgara eğilebilir. Standart baz vektörleri ı^\hat\imath ve ȷ^\hat\jmath, P−1P^{-1} matrisinin sütunlarına yerleşir. Çizim B koordinatlarıyla yapılır. Tüm uzunluk ve açılar yalnızca b1b_1 ve b2b_2 birbirine dik birim vektörlerse korunur.

Cazip bir kestirme yol, xx noktasından b1b_1 ve b2b_2 doğrularına dikmeler indirip ayakların konumlarını okumaktır. Dikme ayakları bu okumayı gösterir. b1⊥b2b_1 \perp b_2 olduğunda koordinatları verir; birbirine dik birim vektörlerde her okuma doğrudan x⋅bix\cdot b_i skaler çarpımıdır. Eğik bazda ise 0 dışındaki her xx için yanlıştır.

Dikme ayağı okuması ve ne zaman koordinat olduğu
fi=x⋅bi∣bi∣2b1⊥b2  ⟹  ci=fi\begin{gathered} f_i = \frac{x \cdot b_i}{|b_i|^2} \\[0.6ex] b_1 \perp b_2 \;\Longrightarrow\; c_i = f_i \end{gathered}

Aynı doğru üzerindeki iki vektör baz oluşturmaz. Bu durumda det⁡P=0\det P = 0 olur ve ızgara o doğruya çöker; iki vektör de sıfırsa yalnızca O kalır. xx çökmüş ızgaranın içindeyse sonsuz sayıda okuma vardır: b2=2b1=(2,2)b_2 = 2b_1 = (2, 2) ve x=(3,3)x = (3, 3) için c1+2c2=3c_1 + 2c_2 = 3 koşulunu sağlayan her (c1,c2)(c_1, c_2) uygundur. xx dışarıdaysa hiçbir okuma yoktur.

Dikkat edilecekler

  • b1b_1 veya b2b_2 sürüklendiğinde xx dönüştürülmez. Doğrusal dönüşüm sayfasında vektör ızgarayla birlikte hareket eder. Burada yalnızca cetvel değişir.
  • Sarı sayılar BB bazındaki koordinatlardır; 2b12b_1 örneğindeki gibi, kaç katını belirttikleri baz vektörünün yanında yazılır. Standart koordinatlar soldaki resmin kenar ölçeklerindedir.

Kontroller

  • Çizimde xx sürükleyerek koordinatlarını doğrudan ayarlayın. İşaretçi bir resimde hareket ederken diğer resimde aynı nokta küçük camgöbeği bir halkayla işaretlenir.

İlgili kavramlar