Doğrusal Cebir · Matris çarpımı

Matris çarpımı

İki matrisin AB çarpımı, “önce B, sonra A” bileşkesinin matrisidir: her x vektörü için (AB)x = A(Bx). j. sütunu, A'nın B'nin j. sütununa uygulanmasıyla oluşur; B'nin sayıları katsayı alınarak A'nın sütunları birleştirilir. Bilinen satır × sütun kuralı, bu birleşimin koordinatlarla yazımıdır. İkinci dönüşüm birincinin sonucuna uygulandığı için sıra önemlidir: genel olarak AB ≠ BA.

Bu görselleştirmede matris çarpımı

2 × 2 matris, düzlemin bir doğrusal dönüşümüdür; sütunları, ı^=(1,0)\hat\imath = (1, 0) ve ȷ^=(0,1)\hat\jmath = (0, 1) vektörlerini götürdüğü yerlerdir. ABAB çarpımı, önce BB, sonra AA olmak üzere art arda iki dönüşümün matrisidir: her xx vektörü için (AB)x=A(Bx)(AB)x = A(Bx). xx vektörünün hemen yanındaki matris önce uygulanır; bu yüzden çarpım sağdan sola okunur.

Sayfanın başlangıç ayarı: önce B, sonra A
AB=(1102)(2−111)=(3022)AB = \begin{pmatrix} 1 & 1 \\ 0 & 2 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} 2 & -1 \\ 1 & 1 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 3 & 0 \\ 2 & 2 \end{pmatrix}

ABAB sırasında soldaki şekil BB dönüşümünü standart ızgara üzerinde gösterir: ı^\hat\imath ve ȷ^\hat\jmath soluk kesikli oklar, görüntüleri b1b_1 ve b2b_2, yani BB matrisinin sütunları ise mavidir. Sağdaki şekil AA dönüşümünü gösterir: standart ızgaradan ürettiği ızgara, koyu renkli a1a_1 ve a2a_2 sütunları ve mavi Ab1Ab_1 ile Ab2Ab_2 çarpım sütunları. Bayrak, aynı iki adımı bir şekil üzerinde gösterir. Çarpımın eriştiği uzaklık çarpanlarınkini çok aşabildiğinden her şeklin ölçeği ayrıdır.

ABAB matrisinin bir sütunu nasıl oluşur? BB, ı^\hat\imath vektörünü b1=(b11,b21)b_1 = (b_{11}, b_{21}) noktasına götürür: ı^\hat\imath yönünde b11b_{11} adım, ȷ^\hat\jmath yönünde b21b_{21} adım. AA doğrusal olduğu için bu noktayı kendi sütunlarının aynı katsayılarla birleşimine götürür: önce b11b_{11} kat a1a_1, ardından b21b_{21} kat a2a_2. Yalnızca b1b_1 sütununun iki sayısını okur; b1b_1 sütununun nasıl oluştuğunu değil. Sağda seçilen çarpım sütunu, a1a_1 ve a2a_2 boyunca ilerleyip mavi okun ucunda biten iki ince vektör parçasıyla gösterilir. Solda b1b_1 sütununu sürükleyin; parçalar sayılarıyla birlikte uzayıp kısalır.

AB'nin her sütunu, A'nın B'deki karşılık gelen sütuna uygulanmasıdır
(AB)j=A bj=b1j a1+b2j a2Ab1=2(10)+1(12)=(32)\begin{gathered} (AB)_j = A\,b_j = b_{1j}\,a_1 + b_{2j}\,a_2 \\[0.6ex] Ab_1 = 2\begin{pmatrix} 1 \\ 0 \end{pmatrix} + 1\begin{pmatrix} 1 \\ 2 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 3 \\ 2 \end{pmatrix} \end{gathered}

Satır çarpı sütun kuralı, bu birleşimin koordinatlarla yazımıdır. AbjAb_j vektörünün x koordinatı, iki parçanın yatay bileşenlerini toplar: a11b1j+a12b2ja_{11}b_{1j} + a_{12}b_{2j}. Bu, AA matrisinin 1. satırı ile BB matrisinin jj. sütununun çarpımıdır. y koordinatı aynı şekilde 2. satırdan gelir. Satır × sütun, bu bileşenleri eksenler üzerinde çizer ve her birini karşılık gelen çarpımla etiketler.

Satır × sütun: genel kural ve başlangıçtaki ilk sütun
(AB)ij=ai1b1j+ai2b2j(AB)1=(1⋅2+1⋅1, 0⋅2+2⋅1)=(3, 2)\begin{gathered} (AB)_{ij} = a_{i1}b_{1j} + a_{i2}b_{2j} \\[0.6ex] (AB)_1 = (1\cdot 2 + 1\cdot 1,\ 0\cdot 2 + 2\cdot 1) = (3,\ 2) \end{gathered}

Sıra önemlidir, çünkü ikinci dönüşüm birincinin sonucuna uygulanır. Önce çeyrek tur döndürüp sonra kaydırınca ı^\hat\imath, (0,1)(0, 1) noktasına, ardından (1,1)(1, 1) noktasına gider. Önce kaydırıp sonra döndürünce ı^\hat\imath, önce (1,0)(1, 0) noktasında kalır, sonra (0,1)(0, 1) noktasına gider. Diğer sıra da bileştirildiğinde sonucu sağda kesikli mavi oklarla gösterilir; A veya B değişene kadar kalır. Bazı dönüşümler yer değiştirebilir: Düzlemi orijin çevresinde iki kez döndürmek, her iki sırada da açıları toplar.

Alan çarpanları çarpılır. BB, birim kareyi alanı ∣det⁡B∣|\det B| olan bir paralelkenara dönüştürür; sonra AA her alanı ∣det⁡A∣|\det A| ile çarpar. İşaretleriyle birlikte det⁡(AB)=det⁡A⋅det⁡B\det(AB) = \det A\cdot\det B olur. Sayılarda çarpmanın değişme özelliği sayesinde AB≠BAAB \ne BA olsa bile det⁡(AB)=det⁡(BA)\det(AB) = \det(BA) geçerlidir. Başlangıç ayarında det⁡A=2\det A = 2 ve det⁡B=3\det B = 3 olduğundan her iki çarpımın determinantı 6'dır.

İşaretli alan çarpanları, her iki sırada da çarpılır
det⁡(AB)=det⁡A⋅det⁡B=det⁡(BA)\det(AB) = \det A \cdot \det B = \det(BA)

Dikkat edilecekler

  • ABAB sırasında Bileştir, ı^\hat\imath vektörünü düz bir yol boyunca b1b_1 konumuna taşır. Yol yalnızca ı^\hat\imath vektörünün son konumunu gösterir; BB dönüşümünün düzlemi nasıl hareket ettirdiğini göstermez.
  • Negatif alan çarpanı, negatif alan demek değildir. Dönüşümün düzlemin yönelimini tersine çevirdiğini söyler; alanlar çarpanın mutlak değeriyle çarpılır.

Kontroller

  • ABAB sırasında solda pp noktasını işaret etmek, sağda ApAp noktasını küçük bir camgöbeği halkayla gösterir.

İlgili kavramlar

Ek okumalar: Vikipedi: Matrix multiplication (İngilizce); OpenStax, College Algebra 2e, 7.5 Matrices and Matrix Operations (İngilizce).