Diferansiyel ve integral hesap · Doğrusal yaklaşım

Doğrusal yaklaşım

f fonksiyonunun a noktasındaki doğrusal yaklaşımı teğet doğrusudur: L(x) = f(a) + f′(a)(x − a). f türevlenebilirse f(x) − L(x) hatası x − a'dan daha hızlı küçülür; yakınlaştırınca eğri düz görünür.

01

Bu görselleştirmede doğrusal yaklaşım

Bir ff fonksiyonunun aa noktasındaki doğrusal yaklaşımı, teğet doğrusu yaklaşımı veya yerel doğrusallaştırma da denilen L(x)=f(a)+f′(a)(x−a)L(x) = f(a) + f'(a)(x - a) teğet doğrusudur. ff, aa noktasında türevlenebilirse vardır. aa yerine x0x_0 kullanılarak f(x0+Δx)≈f(x0)+f′(x0) Δxf(x_0 + \Delta x) \approx f(x_0) + f'(x_0)\,\Delta x biçiminde de yazılır. Sayfa bunu yedi fonksiyonda gösterir: dört düzgün fonksiyon ve 0'da türevlenemeyen üç fonksiyon.

Grafik, iki eksende eşit ölçeklerle mavi P =(a,f(a))= (a, f(a)) noktasında yatay olarak merkezlenmiştir. Kırmızı Δx adımı yakınlaştırmayı da belirler: görünüm onunla küçülür; P'yi, teğetin yükselmesini ve Q'yu görünür tutmak için gerektiği kadar uzanır. Bu adımda teğet doğrusu mavi diferansiyel dy=f′(a) Δxdy = f'(a)\,\Delta x kadar, eğri ise Δy=f(a+Δx)−f(a)\Delta y = f(a + \Delta x) - f(a) kadar yükselir. Sarı ok hatadır:

Doğrusal yaklaşımın hatası
E=Δy−dy=f(a+Δx)−f(a)−f′(a) Δx.E = \Delta y - dy = f(a + \Delta x) - f(a) - f'(a)\,\Delta x.

Bir fonksiyon aa noktasında tam olarak f(a+h)−f(a)−mh=o(∣h∣)f(a + h) - f(a) - m h = o(|h|) sağlayan sonlu bir mm sayısı varsa türevlenebilirdir. Yani h→0h \to 0 iki taraftan yaklaşırken hatanın hh değerine bölümü 0'a gider; o zaman m=f′(a)m = f'(a) olur. Sayfa adımı yalnızca sağa çizer (h=Δx>0h = \Delta x > 0); bu yüzden görsel kanıtlamaz, örnekler. Teğetin nerede var olduğu her fonksiyonun formülünden okunur. Görünüm Δx\Delta x ile birlikte küçüldüğünden ∣E∣/Δx|E|/\Delta x, Q'da eğrinin doğrudan yaklaşık kaç görünüm boyu saptığını söyler; türevlenebilir eğri bu yüzden yakınlaştıkça daha düz görünür. f′′(a)≠0f''(a) \ne 0 ise küçük Δx\Delta x için E≈12f′′(a) Δx2E \approx \tfrac12 f''(a)\,\Delta x^2 olur; dolayısıyla Δx\Delta x küçük olduğunda her on kat yakınlaştırma hatayı yaklaşık yüz kat küçültür. sin⁡x\sin x için 0'da olduğu gibi f′′(a)=0f''(a) = 0 ise hata daha da hızlı küçülür.

02

Yanlış yorumlanmaması gerekenler

  • “Düz görünüyor” bir görüntüdür, kanıt değil. Eğri denediğiniz her yakınlaştırmada düz görünüp daha küçük ölçekte yine kıvrılabilir. Bu sayfanın kararları (teğet var veya yok) ekrandan değil, her fonksiyonun formülünden gelir.
  • 0'daki ∣x∣|x| gibi bir köşede görsel her yakınlaştırmada aynı V'dir. Tek bir doğru uymaz; doğrusal yaklaşım yoktur. Tek taraflı eğimler −1 ve 1'dir.
  • x3\sqrt[3]{x}, 0'da düzleşir, ama dikey x=0x = 0 doğrusuna. Dikey doğrunun eğimi yoktur; bu yüzden y≈L(x)y \approx L(x) biçiminde yaklaşım yoktur. x2/3x^{2/3} sivri ucunda iki taraf da dik yukarı döner.
  • Yaklaşım yereldir. Sabit bir adım için kötü olabilir: Δx=1\Delta x = 1 için exe^x eğrisinin 0'daki doğrusu 2.718 yerine 2 verir.
03

Nerede kullanılır?

  • Elle tahminler: 4.1≈2+0.1/4=2.025\sqrt{4.1} \approx 2 + 0.1/4 = 2.025 (gerçek değer yaklaşık 2.02485) veya basit sarkaçta olduğu gibi küçük açılar için sin⁡θ≈θ\sin\theta \approx \theta.
  • Newton yöntemi, L(x)=0L(x) = 0 denklemini tekrar tekrar çözerek ff fonksiyonunun sıfırını bulur. Ölçümde dydy diferansiyeli, xx hatasının yy değerine nasıl yansıdığını tahmin eder.
04

Kontroller

  • Eğriyi P altında kaydırmak için grafiği yana sürükleyin (a değişir). Grafik odaktayken kaydırma hareketi veya iki parmakla yakınlaştırma yapın (Δx değişir). Yakınlaştır her adımda Δx'i on kat küçültür. Genel bakış, görünümün tüm eğrideki yerini gösterir; orada basmak veya sürüklemek P'yi o konuma taşır.
  • Sunum modu, projektörler için tam ekran görünümü açar (Boşluk yakınlaştırır, ← → Δx'i on kat değiştirir, H yanıtları gizler).
05

İlgili konular