Cebir ve fonksiyonlar · Fonksiyon

Fonksiyon

A kümesinden B kümesine bir fonksiyon, A’nın her elemanını B’nin tam bir elemanıyla eşler. Hiçbir girdi çıktısız kalamaz veya birden fazla çıktı alamaz; birden çok girdi aynı çıktıyı paylaşabilir.

Bu görselleştirmede fonksiyonlar

AA kümesinden BB kümesine, f ⁣:A→Bf\colon A \to B biçiminde yazılan bir fonksiyon ff, AA kümesinin her xx elemanını BB kümesinin tam bir elemanıyla eşler; bu eleman f(x)f(x) ile gösterilir. Buna gönderim veya dönüşüm de denir. AA, girdilerin oluşturduğu tanım kümesidir; BB, çıktıların seçilebildiği hedef kümedir; gerçekten ulaşılan çıktılar ise görüntü kümesini oluşturur. Burada eşleşmeyi AA kümesinden BB kümesine oklarla çizer, aynı çiftleri ızgarada (x,y)(x, y) noktaları olarak görürsünüz. Gösterge, bir fonksiyon oluşup oluşmadığını ve oluşmuyorsa hangi girdinin koşulu bozduğunu söyler.

Bu sayfadaki iki küme
A={−2,−1,0,1,2},B={−2,−1,0,1,2,3,4}A = \{-2, -1, 0, 1, 2\}, \qquad B = \{-2, -1, 0, 1, 2, 3, 4\}

Koşul neyi denetler?

Koşul yalnızca girdilerle ilgilidir. Her girdinin bir ve yalnız bir çıktısı olmalıdır. Oksuz ya da iki veya daha fazla oklu bir girdi varsa, çiftler AA kümesinden BB kümesine bir fonksiyon oluşturmaz. Çıktılar için böyle bir koşul yoktur. x2x^2 altında −2-2 ve 22 aynı 44 çıktısını paylaştığı gibi, birden çok girdi bir çıktıyı paylaşabilir. BB kümesindeki bazı elemanlara hiç ok gelmeyebilir; sabit fonksiyon bütün girdileri aynı çıktıya gönderir.

Fonksiyonun formüle de ihtiyacı yoktur: her girdiye tek bir çıktı vermek, bunu açıklayan bir formül olsa da olmasa da bir fonksiyon tanımlar. Bir denklem ise fonksiyon olmayı garanti etmez. Bu kümelerde y2=xy^2 = x, 11 girdisini hem −1-1 hem 11 ile eşler; −2-2, −1-1 ve 22 için BB kümesinde hiçbir çıktı vermez.

Önce girdiler

Bir çiftler kümesinin fonksiyon olup olmadığı AA kümesine bağlıdır. İlk örnekteki fonksiyondan 0→40 \to 4 okunu kaldırın. 00, AA kümesinde olup çıktısız kaldığı için, geriye kalanlar artık AA kümesinden BB kümesine bir fonksiyon değildir. Oysa aynı oklar daha küçük {−2,−1,1,2}\{-2, -1, 1, 2\} kümesi üzerinde bir fonksiyon oluşturur. Girdi kümesini küçültmek yalnızca çıkardığınız girdilerin sorununu çözer: {−2,−1,1,2}\{-2, -1, 1, 2\} üzerinde y2=xy^2 = x yine fonksiyon değildir; çünkü 11 hâlâ iki çıktı alırken −2-2, −1-1 ve 22 hiç çıktı almaz. Bir fonksiyon yalnızca formülle verildiğinde, tanım kümesi genellikle formülün anlamlı olduğu bütün xx değerleri olarak alınır. Hesaplanabilirlik kuramı gibi bazı alanlarda, girdileri çıktısız bırakabilen kısmi fonksiyonlardan da söz edilir. Bu sayfadaki gibi AA kümesinden BB kümesine bir fonksiyon ise hiçbir girdiyi çıktısız bırakmaz.

Düşey doğru testi

Izgarada bir xx girdisinden geçen düşey doğru, xx girdisinin her çıktısı için bir noktaya rastlar. Dolayısıyla çiftlerin AA kümesinden BB kümesine bir fonksiyon olması için ve ancak bunun için, AA kümesindeki her xx için xx üzerinden geçen düşey doğrunun tam bir noktaya rastlaması gerekir. AA dışındaki sayılardan geçen doğrularda denetlenecek bir şey yoktur. Test, tanımın grafikten okunmasıdır; çünkü oklar ve noktalar aynı çiftleri temsil eder.

Kontroller

  • Bir ok çizmek veya var olanı kaldırmak için AA kümesindeki bir sayıdan BB kümesindeki bir sayıya sürükleyin. Önce bir uca, sonra diğerine de tıklayabilirsiniz.
  • Bir nokta eklemek veya kaldırmak için ızgara hücresine tıklayın. Klavyeyle çizime odaklanın, ok tuşlarıyla ilerleyin ve Boşluk tuşuna basın.

İlgili konular