Kalkülüs · Newton yöntemi

Newton yöntemi

Newton yöntemi bir adımı tekrarlayarak f fonksiyonunun bir köküne yaklaşır: xₙ tahmininden başlayıp (xₙ, f(xₙ)) noktasındaki teğeti alın; x ekseniyle kesişimini sonraki tahmin olarak kullanın. Başlangıcı sürükleyip hızlı yakınsamayı, döngüyü veya uzaklaşmayı izleyin.

Bu görselleştirmede Newton yöntemi

Newton yöntemi, f(r)=0f(r) = 0 koşulunu sağlayan bir r sayısına, yani f fonksiyonunun bir köküne, aynı adımı tekrarlayarak yaklaşır. Şimdiki tahmin xnx_n iken grafiğin (xn,f(xn))(x_n, f(x_n)) noktasındaki teğetini alın; bu teğet L(x)=f(xn)+f′(xn)(x−xn)L(x) = f(x_n) + f'(x_n)(x - x_n) ile verilir. xnx_n yakınında teğet eğriye yakın kalır; dolayısıyla x eksenini kestiği yer, eğrinin kesişimi için daha iyi bir tahmindir. L(x)=0L(x) = 0 denklemini çözmek sonraki tahmini verir. Grafikte her adım, xnx_n noktasından eğriye soluk kesikli çizgi boyunca, sonra da teğet boyunca eksene gider.

Newton yönteminin bir adımı; f′(xₙ) ≠ 0 olduğunda tanımlıdır
xn+1=xn−f(xn)f′(xn)x_{n+1} = x_n - \frac{f(x_n)}{f'(x_n)}

Hatayı en=xn−re_n = x_n - r ile gösterelim. r basit bir kökse (f′(r)≠0f'(r) \ne 0) ve f sürekli ikinci türeve sahipse, adımın Taylor açılımı xnx_n değeri r’ye yaklaştığında en+1≈f′′(r)2f′(r) en2e_{n+1} \approx \frac{f''(r)}{2f'(r)}\,e_n^2 sonucunu verir. Hatanın karesini almak doğru basamak sayısını yaklaşık ikiye katlar. x² − 2 için x₀ = 1’den hatalar 0.086, 0.0025, 2.1 × 10⁻⁶ ve 1.6 × 10⁻¹² olur; gösterge, en/en−12e_n/e_{n-1}^2 değerinin 1/(22)≈0.3541/(2\sqrt2) \approx 0.354 yakınına yerleştiğini gösterir. Kökten uzakta böyle bir güvence yoktur. f′′(r)=0f''(r) = 0 olduğunda karesel terim kaybolur ve yöntem daha da hızlanır: arctan x için hata yaklaşık −23en3-\tfrac23 e_n^3 olur, her adımda küp alınır.

Adım için f′(xn)≠0f'(x_n) \ne 0 gerekir. Yatay teğet eksenle hiç buluşmaz, neredeyse yatay teğet ise çok uzakta buluşur: x² − 2 için 0.1’den ilk adım 10.05’e gider. Yöntem uzaklaşmadan da başarısız olabilir. x³ − 2x + 2 için 0’daki teğet 1’e, 1’deki teğet 0’a gider; 0’a yakın başlangıçlar da bu döngüye çekilir. Dizi sınırlı kalır, fakat limiti yoktur. arctan x için α ≈ 1.3917 sınırı vardır; bu sayı 2α=(1+α2)arctan⁡α2\alpha = (1 + \alpha^2)\arctan\alpha koşulunu sağlar. |x₀| < α olan başlangıçlar yakınsar, sınırın ötesindekiler her seferinde karşı tarafta daha uzağa gider. «Her başlangıç» seçeneği x eksenini her başlangıcın ulaştığı sonuca göre renklendirir. x³ − 2x + 2 için [−3, 3] aralığının yaklaşık beşte biri döngüye girer; buna ±2/3\pm\sqrt{2/3} yatay teğet noktalarına doğru sıklaşan dar şeritler de dahildir. Karmaşık sayılardan başlamak bu şeritleri Newton fraktalına dönüştürür.

Katlı bir kökte f′(r)=0f'(r) = 0 da geçerlidir ve karesel yakınsama kaybolur. (x−1)2(x - 1)^2 için adım tam olarak xn+1=(xn+1)/2x_{n+1} = (x_n + 1)/2 olduğundan hata her adımda yarıya iner. Bu doğrusal yakınsamadır: her yeni ondalık basamak için yaklaşık 3.3 adım. Katı m olan bir kökün yakınında en+1/ene_{n+1}/e_n oranı (m−1)/m(m - 1)/m değerine yaklaşır.

Dikkat edilecekler

  • Newton, 1669’da x3−2x−5=0x^3 - 2x - 5 = 0 denklemini ele aldı. 2’den başlayınca yöntemin bugünkü hâli 2.1, 2.0945681 ve 2.0945514817 değerlerini verir; üç adım sonunda dokuz ondalık basamak doğrudur.
  • f(x)=x2−af(x) = x^2 - a için adım xn+1=12(xn+a/xn)x_{n+1} = \tfrac12\left(x_n + a/x_n\right) olur: bu, bir tahmin ile a sayısının o tahmine bölümünün ortalamasını alan eski karekök kuralıdır.

Kontroller

  • Mavi x₀ noktasını x ekseni boyunca sürükleyin veya yerleştirmek için eksene basın. 0.5’in katlarına oturur.
  • Bu kadar adımı göstermek için n değerini ayarlayın veya n = 10’a ilerlemek için n → ∞ düğmesine basın. Kayıt, her xₙ değerini ve hatasını tutar; kökte, yatay teğette veya 10⁶ sınırını geçince erken durur.
  • x eksenini her başlangıcın ulaştığı sonuca göre renklendirmek için Her başlangıç seçeneğini açın.

İlgili kavramlar