Bu görselleştirmede yineleme bağıntıları
Bir yineleme bağıntısı, dizinin her terimini önceki terimlerden verir. ilk terimiyle birlikte kuralı tüm diziyi belirler: , ardından ve böyle devam eder. olduğunda her adımda q ekler; bu bir aritmetik dizidir. olduğunda p ile çarpar; bu da geometrik dizidir. Soldaki görünüm ile arasındaki terimleri n’ye göre çizer; sağdaki ise kuralın kendisini doğrusu olarak gösterir.
Sabit noktadan farklar neden geometriktir?
olduğunda, kural altında değişmeden kalan bir değer vardır: denkleminin çözümü olan sabit nokta . Bu denklemi denkleminden çıkarınca q yok olur: . Her adım farkını p ile çarpar; dolayısıyla farklar geometrik dizi oluşturur ve . Sarı çubuklar bu farklardır. ve ile 0’dan başlayınca −6, −3, −1.5, … olurlar; bu yüzden : terimler 6’ya istenildiği kadar yaklaşır ama onu hiç bulmaz ve . ve olduğunda sabit nokta yoktur ve .
Dizi nereye gider?
Dizinin davranışı p’ye bağlıdır. ise uzaklık küçülür ve dizi α’ya yaklaşır: p pozitifse tek taraftan, negatifse sırayla üstten ve alttan. ise uzaklık büyür ve α dışındaki her başlangıç ondan uzaklaşır. iken uzaklık aynı kalır ve terimler ile arasında değişir. Örümcek ağı bunun nedenini gösterir. değerinden dikey olarak doğruya gidip değerini bulun; sonra bunu yeni girdi yapmak için yatay olarak köşegenine gidin. Eksenler n değil, ve değerleridir: yol dizinin grafiği değil, hesabın kendisidir. α, doğrunun köşegeni kestiği yerdir. Eğiminin mutlak değeri köşegeninkinden küçük olan doğru yolu α’ya çeker; daha dik olanı dışarı iter.
Bir kredi de böyle işler. Aylık %1 faiz işleyen ve her ay 100 ödenen bakiye bağıntısını izler. Sabit noktası 10000’dir: 10000’in faizi tam olarak ödemeye eşittir. 9000’lik bakiye bir yılda yaklaşık 8873.17’ye iner; 11000’lik bakiye ise her ay aynı 100 ödense de yaklaşık 11126.83’e yükselir.
Dikkat edilecekler
- Tek başına kural bir diziyi belirlemez: her ilk terim farklı bir dizi verir.
- Her Fibonacci sayısı önceki iki sayıyı kullanır; dolayısıyla bu dizi iki başlangıç terimi gerektirir.
- Kural doğrusal değilse birden fazla sabit nokta olabilir. Lojistik dönüşümde olduğu gibi bazıları terimleri çeker, bazıları iter.
Kontroller
- İlk terimi sürükleyin: n = 0’daki mavi noktayı yukarı veya aşağı ya da ağın eksenindeki içi boş mavi başlangıcı eksen boyunca hareket ettirin. Sabit noktaya yaklaşınca ona tutunur. Tekerlek ve alan da aynı değeri ayarlar.
- Döner düğmeler p ve q’yu ayarlar; alanları, ilk terimin alanı gibi 1/3 türü kesin değerleri kabul eder.
- Klavyede Tab ile mavi noktalardan birine gidip ok tuşlarını kullanın; tam sayı adımları için Shift’i basılı tutun.
İlgili konular
Ek okumalar: Vikipedi: Recurrence relation (İngilizce); OpenStax, Calculus Volume 2, 5.1 Sequences (İngilizce).