Diferansiyel ve integral hesap · Dizinin limiti

Dizinin limiti

Her ε > 0 için bir N’den sonraki tüm terimler L’ye ε’den yakınsa dizi L’ye yakınsar. Bandı daraltıp N’nin büyümesini izleyin; hangi terimin koşulu bozduğunu görmek için N’yi küçültün.

Bu görselleştirmede dizinin limiti

a1,a2,a3,…a_1, a_2, a_3, \ldots dizisi, L çevresindeki her bant ne kadar dar olursa olsun bir indisten sonraki tüm terimleri içeriyorsa L’ye yakınsar:

ε–N tanımı
∀ε>0  ∃N:n>N  ⟹  ∣an−L∣<ε\forall \varepsilon > 0\ \ \exists N:\quad n > N \implies |a_n - L| < \varepsilon

Grafikte ε kırmızı bandın yarı genişliği, N ise sarı doğrudur. Doğrunun sağındaki her terim kesin olarak bandın içinde olmalıdır. Kenardaki bir terim içeride değildir: 1/n1/n ve ε = 0.1 için a10=0.1a_{10} = 0.1 terimi tam 0.1 uzaktadır; dolayısıyla N = 9 değil, 10’dur.

L’ye uzaklık yalnızca azalıyorsa en küçük N, bandın dışında kalan son terimin indisidir. 1/n1/n için 1/n<ε1/n < \varepsilon ancak ve ancak n>1/εn > 1/\varepsilon olduğunda sağlanır, yani N=⌊1/ε⌋N = \lfloor 1/\varepsilon \rfloor. Uzaklık artıp azalıyorsa önce bir üst sınır kullanılır: ∣sin⁡n/n∣≤1/n|\sin n / n| \le 1/n. Böylece 1/ε1/\varepsilon sonrasındaki bütün terimler içeridedir ve öncekiler tek tek kontrol edilir. ε = 0.1 için üst sınır 10 verir, kontrol ise 8 bulur. Daha büyük her N de işe yarar; sayfa en küçüğünü gösterir.

Tanım yalnızca N’nin sonrasına baktığından ilk terimler ne olursa olsun fark etmez. n2/2nn^2/2^n, azalmadan önce a3=1.125a_3 = 1.125 değerine yükselir ve yine de 0’a yakınsar. Sonlu sayıda terimi değiştirmek limiti hiç değiştirmez.

ε küçülürken en küçük N asla azalmaz, ancak büyüme hızı diziye bağlıdır. 1/n1/n için ε her 10’a bölündüğünde N, 10 ile çarpılır: 10, 100, 1000, 10000. 0.8n0.8^n için yaklaşık 10 artar; çünkü n>ln⁡ε/ln⁡0.8n > \ln\varepsilon / \ln 0.8 olduğunda 0.8n<ε0.8^n < \varepsilon ve ε’yi 10’a bölmek ln⁡10/ln⁡1.25≈10.3\ln 10 / \ln 1.25 \approx 10.3 ekler. Terimlerin altındaki çift logaritmik grafikte 1/n1/n, eğimi −1 olan bir doğrudur; 0.8n0.8^n ise giderek daha dik biçimde aşağı kıvrılır. İkisi de yakınsar; tanım ne kadar hızlı olduğuyla ilgilenmez.

Bir dizinin en fazla bir limiti vardır. L ile L′ arasındaki uzaklık d ise çevrelerindeki yarı genişliği d/2 olan açık bantlar örtüşmez ve dizinin hiçbir kuyruğu ikisinin içinde birden olamaz. 1/n1/n terimleri −0.2’ye sürekli yaklaşır ama her biri 0.2’den uzakta kalır; bu yüzden −0.2 limit değildir. Sınırlı olmak da yetmez: (−1)n(-1)^n, 1 ile −1 arasında değişir ve L çevresindeki bant ikisini ancak ε>1+∣L∣\varepsilon > 1 + |L| iken içerir. ε ≤ 1 için hiçbir L işe yaramaz; dolayısıyla (−1)n(-1)^n dizisinin limiti yoktur.

Dikkat edilecekler

  • Limitin dizinin bir terimi olması gerekmez: 1/n1/n dizisinin hiçbir terimi 0 değildir.
  • “Sonsuza gitmek” farklı bir tanımdır: her M için n > N olduğunda an>Ma_n > M sağlayan bir N vardır. Böyle bir dizi ıraksar ve sonlu limiti yoktur; ders kitapları lim⁡an=∞\lim a_n = \infty yazsa da durum budur.

Kontroller

  • Daha küçük bir N denemek için alt ölçekteki sarı tutamacı sürükleyin: ondan sonraki, bandın dışında kalan ilk terimin üstü çizilir ve değeri gösterilir.
  • Başka bir limit adayı denemek için sol ölçekteki mavi tutamacı sürükleyin. Uzaklık grafiğine basmak veya orada sürüklemek ε’yi ayarlar.

İlgili konular