Cebir ve Fonksiyonlar · Doğal logaritma

Doğal logaritma

x > 0 için ln x, y = 1/t’nin altında 1’den x’e alandır; x < 1 olduğunda negatif sayılır. x’i sabit bir çarpanla çarpmak hep aynı alanı ekler, bu da onu logaritma yapar. Tabanı, alanın 1 olduğu e sayısıdır.

Bu görselleştirmede doğal logaritma

x>0x > 0 için doğal logaritma ln⁡x\ln x, y=1/ty = 1/t eğrisinin altında t=1t = 1 ile t=xt = x arasındaki alandır: ln⁡x=∫1x1t dt\ln x = \int_1^x \frac{1}{t}\, dt. x>1x > 1 için alan 1’in sağındadır ve pozitif sayılır. x<1x < 1 için integral 1’den geriye x’e gider; sınırları ters çevrilen her integral gibi alan negatif sayılır. Dolayısıyla ln⁡1=0\ln 1 = 0. ln 0 yoktur: t=0t = 0 yakınında eğri öylesine yükselir ki 1’den 0’a alan sonsuzdur.

Bu alan neden logaritmadır?

Herhangi bir a>0a > 0 alın; düzlemi yatayda a kat gerin, yüksekliğini 1/a’ya indirin: (t,y)(t, y) noktası (at,y/a)(at, y/a) olur. Her küçük dikdörtgenin genişliği a, yüksekliği 1/a ile çarpılır; alanı korunur. Eğrideki (t,1/t)(t, 1/t) noktası yine eğri üzerindeki (at,1/(at))(at, 1/(at)) noktasına gider. Böylece her b>0b > 0 için [1,b][1, b] üzerindeki bölge tam olarak [a,ab][a, ab] üzerindeki bölgeye dönüşür. Alanları eşittir, ∫aabdtt=ln⁡b\int_a^{ab} \frac{dt}{t} = \ln b; 1’den a’ya alanı ekleyince ln⁡(ab)=ln⁡a+ln⁡b\ln(ab) = \ln a + \ln b elde edilir. Grafikte x nerede olursa olsun x’ten m·x’e parçanın alanı ln m’dir. Şeritler açıkken her dikdörtgen, önceki parçadaki eşinin m katı genişliğinde ve 1/m yüksekliğindedir. Buradan ln⁡(1/a)=−ln⁡a\ln(1/a) = -\ln a ve ln⁡(an)=nln⁡a\ln(a^n) = n \ln a çıkar.

e sayısı

ln x, x ile artar ve ln⁡(2n)=nln⁡2\ln(2^n) = n \ln 2 her sayıyı aşar; dolayısıyla alanın 1 olduğu tam bir x vardır. Bu sayıya e denir: ln⁡e=1\ln e = 1, e≈2.718e \approx 2.718. Rasyonel q için yukarıdaki kural ln⁡(eq)=q\ln(e^q) = q verir; ln sürekli ve artan olduğundan her gerçek x için ln⁡(ex)=x\ln(e^x) = x geçerlidir. Yani ln, e tabanında logaritma, exe^x üstel fonksiyonunun tersidir. Her b>0b > 0, b≠1b \ne 1 tabanı için logaritma bunun ölçeklenmiş hâlidir: log⁡bx=ln⁡x/ln⁡b\log_b x = \ln x / \ln b.

Eğim 1/x

x’i küçük bir h kadar sağa taşıyın. Alana genişliği h, yüksekliği 1/x’e yakın olan ince bir şerit eklenir; artış yaklaşık h/x’tir. h küçülürken artış hızı 1/x’e yaklaşır: (ln⁡x)′=1x(\ln x)' = \dfrac{1}{x}. Bu, analizin temel teoreminin bu eğriye uygulanmasıdır. x=1x = 1 noktasında eğim 1’dir ve x büyüdükçe azalır: ln x sınırsız, fakat giderek yavaşlayarak artar. Her ikiye katlama yalnızca ln⁡2≈0.693\ln 2 \approx 0.693 ekler.

Dikkat edilecekler

  • ln çarpımları toplamlara dönüştürür, toplamları toplamlara değil: ln⁡(a+b)\ln(a + b) genellikle ln⁡a+ln⁡b\ln a + \ln b değildir.
  • 0’a doğru parçalar daralıp yükselir, her birinin alanı yine ln m’dir. 0 ile 1 arasına sonsuz sayıda parça sığar; dolayısıyla x, 0’a yaklaşırken ln x sınırsız azalır.

Kontroller

  • x’i taşımak için grafiklerden birinde sürükleyin; 1/2, e ve tam sayılara tutunur. x alanına kesir, √2 gibi kökler ve e girilebilir.
  • m çarpanını 1.5, 2, e ve 3’e oturan düğmeyle ayarlayın veya yazın. Şeritler her parçaya dört dikdörtgen yerleştirir; Teğet, y = ln x’e teğeti çizer.
  • Klavyeyle Tab kullanarak y = 1/t üzerindeki noktaya gidin, ardından sol ve sağ okları kullanın. Daha büyük adımlar için Shift’i basılı tutun.

İlgili konular