Olasılık ve İstatistik · Poisson dağılımı

Poisson dağılımı

Olaylar sabit bir ortalama hızla tek tek gerçekleşiyor ve kesişmeyen aralıklardaki olay sayıları bağımsızsa, beklenen olay sayısının λ olduğu bir aralıkta tam k olayın olasılığı P(X = k) = e^(−λ)·λᵏ/k! olur. Aralığı, her birinde olay olasılığı λ/n olan n parçaya böl: n büyüdükçe binom dağılımı Poisson dağılımına yakınsar.

Bu görselleştirmede Poisson dağılımı

Poisson dağılımı belirli bir sürede, uzunlukta ya da alanda bir olayın kaç kez gerçekleştiğini betimler. Bir yardım hattına bir saatte gelen aramalar veya bir sayfadaki yazım hataları buna örnektir. Olaylar sabit bir ortalama hızla tek tek gerçekleşir ve kesişmeyen bölgelerdeki sayılar bağımsızdır. Tek parametre, hız ile aralık uzunluğunun çarpımı olan beklenen olay sayısıdır (λ\lambda). k=0,1,2,…k = 0, 1, 2, \dots için P(X=k)=e−λλk/k!P(X = k) = e^{-\lambda}\lambda^k/k! olur. Burada aralık nn parçaya ayrılır ve her parçada λ/n\lambda/n olasılıkla bir olay gerçekleşir. Bu durumda olay sayısı binom dağılımına uyar. nn iki katına çıkarıldıkça kırmızı çubuklar Poisson çizgisine yaklaşırken ortalama λ\lambda olarak kalır.

Formül nereden gelir?

p=λ/np = \lambda/n alındığında binom olasılığı üç çarpana ayrılır: (nk)pk(1−p)n−k=n(n−1)⋯(n−k+1)nk\binom{n}{k}p^k(1-p)^{n-k} = \frac{n(n-1)\cdots(n-k+1)}{n^k}⋅λkk!⋅(1−λn)n−k{}\cdot\frac{\lambda^k}{k!}\cdot\Bigl(1-\frac{\lambda}{n}\Bigr)^{n-k}. İlk çarpan, birbirinden farklı kk parçayı sıralı olarak seçme yollarının sayısının nkn^k değerine oranıdır; kk sabitken 1’e gider. Ortadaki çarpan nn değerine hiç bağlı değildir. Son çarpan diğer parçaların tümünün boş kalma olasılığıdır ve e−λe^{-\lambda} değerine gider: bileşik faiz limiti (1+r/n)n→er(1 + r/n)^n \to e^r için r=−λr = -\lambda alınır, geriye kalan (1−λ/n)−k(1 - \lambda/n)^{-k} çarpanı ise 1’e gider. Üç limitin çarpımı Poisson formülünü verir. λ\lambda sabitken ve nn büyükken iki dağılım arasındaki en büyük fark yaklaşık 1/n1/n ile orantılı azalır. Bu yüzden kayıttaki oranlar 2’ye yaklaşır.

Hem ortalama hem varyans λ’dır

nn parçanın ortalaması her nn için n⋅λ/n=λn\cdot\lambda/n = \lambda, varyansı ise λ\lambda değerinden biraz küçük olan np(1−p)=λ(1−λ/n)np(1-p) = \lambda(1 - \lambda/n) değeridir. nn büyüdükçe 1−λ/n1 - \lambda/n çarpanı 1’e yaklaşır. Dolayısıyla Poisson dağılımının varyansı da λ\lambda, standart sapması ise λ\sqrt{\lambda} olur.

Dağılımın biçimi

Her Poisson çubuğunun yüksekliği öncekinin λ/(k+1)\lambda/(k+1) katıdır: P(X=k+1)=P(X=k)⋅λ/(k+1)P(X = k+1) = P(X = k)\cdot\lambda/(k+1). Bu çarpan 1’den büyük olduğu sürece çubuklar yükselir; 1’in altına indiğinde alçalır. Dolayısıyla λ<1\lambda < 1 için en olası sayı 0’dır ve çubuklar baştan itibaren alçalır. Diğer durumlarda ⌊λ⌋\lfloor \lambda \rfloor bir tepe noktasıdır; λ\lambda tam sayı olduğunda λ−1\lambda - 1 ve λ\lambda eşit olasılıklıdır. λ\lambda büyüdükçe dağılım neredeyse simetrik bir çan biçimi alır. Bunu merkezî limit teoremi açıklar.

Dikkat edilecekler

  • λ tam sayı olmak zorunda değildir: bir aralıkta ortalama 0.5 olay öngören bir model, 3 olay öngören kadar geçerlidir.
  • Ortalamanın λ olması, genellikle tam λ olay gözleneceği anlamına gelmez. λ = 3 iken tam 3 olay ancak yaklaşık %22 olasılıkla gerçekleşir.
  • Olayların tek tek gerçekleşmesi modelin bir koşuludur. Her alt aralık en fazla bir olay barındırabildiği için bu koşul sağlanır. Olaylar gruplar hâlinde gerçekleşirse olay sayısının dağılımı değişir.

Kontroller

  • Seçtiğin olay sayısının üç çarpanını görmek için bir sütuna tıkla veya çubukların altındaki üçgeni sürükle.

İlgili konular