Analiz · Süreklilik

Süreklilik

f(a) tanımlıysa, x a’ya yaklaşırken f(x)’in limiti varsa ve bu limit f(a) ise f, a’da süreklidir. f(a) ile yakın değerlerin yöneldiği yer arasındaki açıklık, f’nin süreklilikten ne kadar uzak olduğunu ve a’daki yeni bir değerin hangi kopuklukları kapatabileceğini gösterir.

Bu görselleştirmede süreklilik

Bir f fonksiyonu üç koşul sağlandığında a’da süreklidir: f(a)f(a) tanımlıdır, x a’ya yaklaşırken f(x)f(x)’in limiti vardır ve bu limit f(a)f(a)’dır. Tek satırda: lim⁡x→af(x)=f(a)\lim_{x \to a} f(x) = f(a). Grafikte bunlar a’daki üç şeydir: eğrinin soldan yöneldiği yer, sağdan yöneldiği yer ve (a,f(a))(a, f(a)) noktası. Süreklilik, üçünün de var ve aynı yükseklikte olmasıdır. Burada f’yi yalnızca a’da değiştirir, eğrinin kalanını olduğu gibi bırakırsınız; böylece sürekliliğin bir noktayı çevresindeki değerlerle birlikte ilgilendirdiği görülür.

Süreklilikten ne kadar uzak: açıklık

Açıklık, a yakınındaki değerlerin sonunda f(a)f(a)’dan ne kadar uzak kaldığıdır: lim sup⁡x→a∣f(x)−f(a)∣\limsup_{x \to a} |f(x) - f(a)|. İki tek yönlü limit de varsa, bunların f(a)f(a)’ya uzaklıklarının büyüğüdür; salınımda daha uzak sınıra uzaklık, sonsuza giden bir tarafta ise ∞’dur. Dolayısıyla f, tam olarak f(a)f(a) tanımlı ve açıklık 0 olduğunda a’da süreklidir. Bu, ε–δ tanımına diğer taraftan bakmaktır. Süreklilik, f(a)f(a) çevresindeki yarı genişliği ε olan her bandın, a’ya yeterince yakın x’lerin tüm değerlerini kapsamasını ister. Açıklık g ise, g’den geniş her bant bunu sağlar, daha dar hiçbiri sağlamaz. Limitten farklı olarak sınama x=ax = a’nın kendisini de içerir; a’daki değerin limit olması bu yüzdendir.

Dört kopukluk türü ve onarılabilenler

Giderilebilir: iki taraf aynı L’ye gider ama f(a)f(a) eksiktir veya başka yerdedir. f(a)=Lf(a) = L yapınca açıklık kapanır; başka değer L’ye uzaklığı kadar açıklık bırakır. Sıçrama: taraflar farklı limitlere gider. Hiçbir değer kapatamaz; açıklık en az sıçramanın yarısıdır, ortada bu değere ulaşır. f(a)f(a) bir tarafın limitine eşitse f yalnızca o taraftan süreklidir: ⌊x⌋\lfloor x \rfloor, 1’de sağdan süreklidir. Sonsuz: bir taraf, 1/x1/x’un 0’da yaptığı gibi ±∞’a gider. Salınımlı: sin⁡(1/x)\sin(1/x), 0 yakınında −1 ile 1 arasında giderek hızlı salınır ve limiti yoktur; f(0)f(0) ne olursa olsun açıklık en az 1’dir. xsin⁡(1/x)x \sin(1/x) aynı sıklıkta, ama −∣x∣-|x| ile ∣x∣|x| arasında salınır; 0’a gider ve f(0)=0f(0) = 0 ile süreklidir.

Her yerde sürekli

Bir fonksiyon, bir aralıkta veya tanım kümesinde her noktada sürekliyse o kümede süreklidir. Polinomlar, ∣x∣|x|, sin⁡x\sin x ve exe^x her gerçek sayıda süreklidir. 1/x1/x, tanım kümesinin her noktasında süreklidir; 0’da süreksiz denmesi yalnızca 0’ın tanım kümesinde olmadığını ve oraya hiçbir değer koymanın süreklilik sağlamayacağını belirtir. ⌊x⌋\lfloor x \rfloor, tam sayılar dışında her yerde süreklidir.

Dikkat edilecekler

  • a’da türevi olan fonksiyon orada süreklidir, ama tersi geçerli değildir: ∣x∣|x|, 0’da süreklidir fakat köşesi vardır, türevi yoktur.

Kontroller

  • a’daki noktayı yukarı veya aşağı sürükleyin; tek yönlü limitlere, sıçramanın ortasına ve tam sayılara tutunur. Nokta yerleştirmek için kesikli çizgiye basın. a’da tanımlı, noktayı kaldırır veya tarafların yöneldiği yere yenisini koyar; alan 1/3 gibi kesirleri kabul eder.
  • Fonksiyonu tuşuyla seçin. Yakınlaştırma tuşları noktaya 10, 100 veya 1000 kat yaklaşır.
  • Klavyeyle Tab ile noktayı seçip yukarı ve aşağı okları kullanın; büyük adımlar için Shift’i basılı tutun. Delete noktayı kaldırır, Enter yenisini koyar.

İlgili konular